Johannespassie Willaert met Dionysos Now
Na meer dan 400 jaar haalt Dionysos Now! de Johannespassie van Adriaen Willaert letterlijk van onder het Italiaanse museumstof. Pure vocale polyfonie door 6 mannen, de eerste keer sinds de dood van Willaert… een wereldprimeur.
Van de Noord-Italiaanse (katholieke, latijnse) passie-traditie is niet veel bekend. Toch kunnen we stellen dat ze daar in de hoogrenaissance heel populair was, en ze een voorloper was van de passies die we nu kennen zoals ze in de protestantse traditie werden geadapteerd, en hun hoogtepunt met Johann Sebastian Bach bereikten. Via Orlandus Lassus, die deze meerstemmige passies kende van zijn verblijf in Italië, kwam die traditie naar Zuid-Duitsland. Lassus componeerde zelf 4 meerstemmige passies (Johannes-, Mattheus-, Lukas- en Markuspassie), maar gaf de belangrijkste protagonisten al a-capella solo-rollen, weliswaar gesproken of gezongen op de gregoriaanse reciteer-toon (evangelist, Jezus etc.), analoog met hoe bv. Francesco Cortecchia in Italië nog componeerde.
Deze voordrachttechniek wordt bij Heinrich Schütz overgenomen, maar de testo, (de verteller) krijgt nu een gecomponeerde, gezongen rol, en in de moedertaal van de toehoorder (Mattheus- en Johannespassion). Bij Bach zal de ‘evangelist’ de meest prominente gezongen rol in het geheel van de passie krijgen, begeleid van een ‘continuo’-groep. Bij Willaert is dat niet zo. Alle ‘rollen’ die in zijn Johannespassie voorkomen zijn meerstemmig toongezet. De ‘evangelist’ is 4-stemmig, Jezus is 3-stemmig, Pilatus, Ancilla, Petrus 2-stemmig, het volk (turba) is 6-stemmig uitgewerkt. In deze oorspronkelijke vorm, zoals te vinden in de stemboekjes (Manuscripten, geen druk) werd dit werk nog nooit opgevoerd.
Er was lang twijfel of deze passie niet van de hand van Cypriano de Rore, een leerling van Willaert zou zijn, maar musicologen zijn er nu vrijwel zeker van ze Willaert toegeschreven kan worden. Ze verschijnt in het manuscript tussen (meerstemmig gecomponeerde) passies van Maistre Jhan en Vicenzo Ruffo, en stamt wellicht uit de tijd dat Willaert zanger was in de hofkapel aan het hof van Ferrara (Bij Alfonso en Ippolito d’Este in de jaren vóór hij door de doge van Venetië werd aangesteld.
De beladen inhoud van de passie contrasteert fel met de ontroerende eenvoud waarin ze werd gecomponeerd: een vloeiende polyfone cadans neemt de toehoorder bijna een uur lang mee in het
aangrijpende op klanken gereciteerde verhaal van het lijden en de kruisiging van Jezus Christus. De schoonheid van de muziek doet ons te vlug vergeten waarvoor dit verhaal eigenlijk staat: persoonlijk leed, angst, pijn, frustratie, wanhoop. De ijzige klanken van het clavecimbel onderstrepen dit. Voordien als aankondiging van het onheil, en na de kruisiging als kreten van ontreddering.
Wanneer en waar :
28 maart – OLVrouw ter Hoyenkerk – Begijnhof Gent – 20.00u
29 maart – Kapucijnenkerk – Oostende – 16.00u
06 april – Muziekgebouw aan ‚t IJ – Amsterdam – 15.00u
Info & tickets : www.dyonisosnow.com